Anasayfa / Blog / Kedi Ve Köpeklerde İç Parazitler – Bağırsak Parazitleri: Bulaş, Belirtiler Ve Korunma

Kedi Ve Köpeklerde İç Parazitler – Bağırsak Parazitleri: Bulaş, Belirtiler Ve Korunma

Kedi ve köpeklerde iç parazit döngüsü, yumurtanın dışkıyla saçılması, çevrede gelişmesi ve ağız yoluyla bulaş.

Kediniz evden hiç çıkmıyor. Günün en hareketli anı, siz eve gelince kapıda sizi karşılaması. Siz ayakkabılarınızı çıkarırken o paçanıza sürtünüyor. Biraz sonra antrede dolaşıp patilerini yalıyor. “Benim kedim dışarı çıkmıyor, iç paraziti nereden alacak?” sorusu tam da burada başlıyor. Kediniz dışarı çıkmasa bile dışarıdan gelen toprak ve kir, ayakkabı tabanına veya kirlenmiş kıyafete tutunup eve ulaşabilir. Bu kirde bulaştırıcı parazit yumurtaları varsa, pati temizliği sırasında yutulmaları mümkündür.

Bir de şu tanıdık manzarayı düşünün. Yüksek bir binanın son katında oturuyorsunuz, sabah pencerenin köşesinde bir örümcek görüyorsunuz. O küçücük misafir ince bir ipek ipliğe tutunarak hava akımıyla taşınabilen yumurtalar üretiyor. Camın yanındaki çiçeği şebeke suyuyla suluyorsunuz, birkaç gün sonra saksının üzerinden küçük sinekler uçuşmaya başlıyor. Nemli toprakta gelişen saksı sinekleri de evin içinde kendi döngülerini sürdürebiliyor. Bir yanda pencerenin köşesi, diğer yanda her gün yanından geçtiğiniz saksı. İkisi de bir canlının kapalı bir eve nasıl ulaşıp orada fark edilmeden yaşayabildiğini düşündürüyor.

İç parazitlerde aynı sorunun cevabı, hangi parazitten söz ettiğimize bağlı. Bağırsak kurtlarının çoğu için başlıca risk, havadan solumak yerine bulaştırıcı yumurta ya da larvayla ağız veya deri yoluyla temas etmektir. Bazı parazitlerin taşınmasında pire, av hayvanı ya da başka bir ara konak rol oynar. Yumurtaların mikroskobik olması çıplak gözle fark edilmelerini zorlaştırır. Bulaş için parazitin canlı, bulaştırıcı evrede olması ve uygun yoldan vücuda girmesi gerekir. Eve kapanmak birçok riski azaltır. Düzenli iç parazit kontrolü, geriye kalan riskleri kedinin ve köpeğin gerçek yaşam koşullarına göre yönetmeye yarar.

Kedi ve köpeklerde hangi bağırsak parazitleri görülür?

Bağırsak kurtları arasında nematodlar (yuvarlak solucanlar), sestodlar (tenyalar) ve bazı trematodlar (yassı kurtlar) bulunur. Giardia ve koksidiler ise bağırsakta hastalık yapabilen tek hücreli parazitlerdir. Bu ayrım önemlidir. Bir ürünün askaritlere etkili olması, tenyaları veya Giardia’yı da kapsadığı anlamına gelmez.

Nematodlar: Askaritler, kancalı kurtlar ve kamçılı kurtlar

Askaritler. Köpeklerde Toxocara canis, kedilerde Toxocara cati başlıca örneklerdir. Çevrede olgunlaşmış yumurtaların yutulması veya enfekte bir av hayvanının yenmesiyle bulaşabilirler. T. canis yavru köpeğe doğumdan önce de geçebilir. T. cati yavru kediye anne sütüyle bulaşabilir. Yavrularda karın şişliği, zayıf gelişim, kusma ve ishal görülebilir. Bazen kusmukta ya da dışkıda açık renkli, spagettiyi andıran kurtlar görülür. Erişkin hayvanlar belirti göstermeden de yumurta saçabilir. Toxocara yumurtaları dışkıyla atıldıktan sonra çevrede gelişerek bulaştırıcı hâle gelir. Bu yüzden dışkıyı bekletmeden toplamak döngüyü kırmaya yardımcı olur.

Kancalı kurtlar. Ancylostoma ve Uncinaria türleri ince bağırsakta yaşar. Türüne göre enfektif larvalar ağızdan alınabilir veya deriden girebilir. Özellikle kan emen türler yavrularda ciddi kansızlık, halsizlik ve siyah, katranımsı dışkıya yol açabilir. Bazı hayvan kancalı kurtlarının larvaları insanda deriye girerek kaşıntılı, ilerleyen çizgiler oluşturabilir.

Kamçılı kurtlar. Trichuris vulpis özellikle köpeklerde kalın bağırsağı etkiler. Mukuslu veya kanlı, zaman zaman düzelip yeniden başlayan ishal görülebilir. Yumurtalar çevrede uzun süre kalabilir. Tek dışkı incelemesinde yumurta görülmemesi enfeksiyonu her zaman dışlamaz. Strongyloides türleri de özellikle yavrularda ve kalabalık yaşam koşullarında ishalin diğer olası paraziter nedenleri arasındadır.

Sestodlar: Pirinç tanesi gibi görünen tenyalar ve hidatik kistle ilişkili türler

Tenya (Dipylidium caninum). Kedi ya da köpek kendini temizlerken enfekte bir pireyi yutarsa tenya bağırsakta gelişebilir. Kuyruk altında, dışkının üzerinde ya da yatakta görülen pirinç tanesi benzeri parçalar tenya halkası olabilir. İnsanlarda, özellikle küçük çocuklarda, temas sonrası ellerin ağızla teması ile ağız yoluyla bulaşa neden olabilir. Tedaviye pire kontrolü eşlik etmezse hayvan yeniden enfekte olabilir. Evdeki döngüyü anlamak için kedilerde pire ve evde pire kontrolü rehberine bakabilirsiniz.

Avla bulaşan tenyalar. Köpeklerde bazı Taenia türleri, kedilerde ise Hydatigera taeniaeformis av veya enfekte dokular yoluyla edinilebilir. Fare avlayan bir kediyle evde yaşayan ve avlanmayan bir kedinin riskleri bu nedenle farklıdır.

Ekinokoklar ve hidatik kist. Kistik ekinokokkozun etkeni Echinococcus granulosus tür grubudur. Köpek, parazitin larvalarını içeren çiğ organları yediğinde bağırsak tenyası taşıyabilir. Belirti göstermese bile dışkısıyla mikroskobik yumurtalar saçabilir. Bu yumurtalar toprağa, suya, sebze ve meyvelere ya da bir hayvanın tüylerine bulaşabilir.

Bir köpeği sevdiğinizi ve ardından elinizi ağzınıza götürdüğünüzü düşünün. Köpeğin tüyleri parazit yumurtası içeren dışkıyla doğrudan ya da kirli toprak üzerinden temas etmişse yumurtalar tüyden elinize geçebilir. Elinizi ağzınıza götürdüğünüzde veya yıkamadan yiyeceğe dokunduğunuzda yumurtaları fark etmeden yutabilirsiniz. İnsanlarda yutulan yumurtalardan çıkan larvalar en sık karaciğer ve akciğerde kist oluşturur. Bir başka tür olan E. multilocularis ise alveoler ekinokokkoza yol açar. Bu türün döngüsünde tilkiler ve köpekler önemli rol oynar. Kediler de bu türle enfekte olabilir.

Köpeğe çiğ sakatat vermemek, köpeğin paraziti bu yoldan edinme riskini azaltır. İnsanlar kendi hayvanlarına çiğ et vermeseler bile başka hayvanların dışkısıyla kirlenmiş tüy, toprak, su veya gıda üzerinden yumurtalara maruz kalabilir. Hayvanlarla temas ettikten sonra ve yemek yemeden önce elleri sabunla yıkamak, çiğ tüketilen sebze ve meyveleri iyice yıkamak, köpek dışkısını toplamak ve riskine uygun tenya kontrolü yaptırmak korunmanın parçalarıdır.

Trematodlar: Bağırsak, karaciğer ve akciğeri tutabilen yassı kurtlar

Trematodların bulaşında genellikle birden fazla ara konak görev alır. Tür ve coğrafyaya göre çiğ tatlı su balığı bazı bağırsak veya safra yolu trematodlarına kaynak olabilir. Paragonimus türleri ise bazı bölgelerde enfekte çiğ tatlı su yengeci veya kerevitiyle bulaşabilen akciğer trematodlarıdır. Uzayan öksürük veya solunum sıkıntısı görülebilir. Bir veteriner hekim bu olasılığı değerlendirirken hayvanın seyahat geçmişini, avlanmasını ve çiğ gıdayla temasını sorgular. Bazı trematodların yumurtaları için rutin dışkı flotasyonuna ek olarak sedimentasyon gibi yöntemler gerekebilir.

Giardia ve diğer bağırsak protozoonları

Giardia, kirli su, yüzey veya tüydeki kistlerin yutulmasıyla bulaşabilir. Özellikle yavrularda ve bir arada yaşayan hayvanlarda yumuşak ya da tekrarlayan ishale yol açabilir. Belirtisiz taşıyıcılık da mümkündür. Köpek ve kedilerde saptanan Giardia tiplerinin çoğu kendi konaklarına uyumludur. Hayvandan insana geçiş olasılığı tipe göre değişir ve genel olarak düşüktür.

Cystoisospora türleri özellikle yavrularda ishale neden olabilir. Tritrichomonas ise çok kedili ortamlarda yaşayan genç kedilerde uzayan, kimi zaman mukuslu kalın bağırsak ishaliyle akla gelir. Bu etkenler için veteriner hekim dışkı mikroskobisi, antijen testi veya PCR gibi yöntemlerden uygun olanı seçer. Tedavi de saptanan etkene göre planlanır.

Kalp kurdu, akciğer kurdu ve göz kurdu nasıl bulaşır?

Kalp kurdu (Dirofilaria immitis). Sivrisinek ısırığıyla bulaşan bu nematod, başlıca akciğer damarlarına yerleşir. Ağır enfeksiyonlarda kalbin sağ bölümlerine kadar uzanabilir. Köpeklerde öksürük, çabuk yorulma ve ilerleyen olgularda solunum sıkıntısı görülebilir. Kedilerde az sayıda parazit bile ciddi akciğer hastalığına yol açabilir. Eve sivrisinek girebildiğinden ev kedisinin riski de bulunduğu bölgeye göre değerlendirilir. Tanı için köpeklerde antijen ve mikrofilarya testleri kullanılır. Kedilerde kan testleri ve görüntülemenin birlikte değerlendirilmesi gerekebilir. Kullanılacak koruyucunun kalp kurdunu kapsayıp kapsamadığı ayrıca kontrol edilir.

Akciğer kurtları. Kedilerde Aelurostrongylus abstrusus, köpeklerde Angiostrongylus vasorum ve Crenosoma vulpis farklı akciğer kurdu örnekleridir. Döngülerinde salyangoz ve sümüklüböcekler rol oynayabilir. Kediler enfekte bir avı yiyerek de paraziti alabilir. Öksürük ve hızlı solunum görülebilir. A. vasorum enfeksiyonunda bazı köpeklerde kanama eğilimi de gelişebilir. Uygun olgularda dışkıda larva aranması için Baermann yöntemi kullanılabilir.

Göz kurdu (Thelazia callipaeda). Gözyaşıyla beslenen belirli sinekler tarafından bulaştırılır. Gözde sulanma, kızarıklık, sık kırpma, akıntı veya saydam yüzeyde hasara yol açabilir. İnce, beyaz kurtlar bazen göz kapağının altında görülebilir. Gözünü kısan, gözünü açamayan veya gözünde bulanıklık oluşan bir hayvan aynı gün muayene edilmelidir. Göz yüzeyine evde müdahale etmek hasarı artırabilir.

Bağırsak paraziti olduğunu nasıl anlarız?

Tekrarlayan ishal, mukus veya kan, kusma, kilo kaybı, gelişme geriliği ve dışkıda görülen kurt ya da tenya halkaları değerlendirme gerektirir. Aynı bulgular beslenme sorunlarında, enfeksiyonlarda ve başka sindirim sistemi hastalıklarında da görülebilir. Bazı hayvanlarda ise parazit varlığının dışarıdan hiçbir belirtisi olmaz.

Taze dışkının mikroskopla incelenmesi, gerektiğinde antijen testi veya hedefe yönelik PCR yapılması tanıya yardımcı olur. Parazitin henüz yumurta saçmaması, aralıklı saçılım veya rutin testin o türe uygun olmaması nedeniyle veteriner hekim farklı günlerden örnek isteyebilir. Dışkıda şüpheli bir parça görürseniz fotoğrafını çekebilir ve örneği nasıl getirmeniz gerektiğini kliniğe sorabilirsiniz. Laboratuvar ve ileri tanı hakkında bilgi alabilirsiniz.

Yavruda kanlı ishal, siyah katranımsı dışkı, tekrarlayan kusma, belirgin halsizlik veya soluk diş etleri gecikmeden değerlendirilmelidir. Nefes almakta zorlanma veya bayılma acildir. Bu tabloların sebebini evde parazite bağlayıp beklemek tedaviyi geciktirebilir.

İç parazit uygulaması ve evde korunma

Antiparaziter uygulamaların koruyucu sağlık takvimindeki yeri hakkında bilgiye kedi aşı programı ve köpek aşı programı yazılarımızdan ulaşabilirsiniz.

Düzenli kontrolün amacı hem hayvanın sağlığını korumak hem de bazı türlerin çevreye yumurta saçmasını azaltmaktır. Veteriner hekim uygulama aralığını ve ürünü belirlerken hayvanın türüne, yaşına, kilosuna, yaşadığı bölgeye, avlanmasına, çiğ beslenmesine, seyahatlerine ve evdeki diğer hayvanlara bakar. Yavruların planı erişkinlerden farklıdır. Köpek için hazırlanmış bir ürünü kediye uygulamadan önce mutlaka veteriner hekime danışın.

  • Kedi kumundan dışkıyı her gün alın. Köpeğinizin dışkısını yürüyüşte bekletmeden toplayın.
  • Kum veya dışkı temizliğinden, bahçeyle uğraştıktan sonra ellerinizi sabunla yıkayın. Çocukların oyun kumuna hayvanların erişmesini önleyin.
  • Kedinizin dış ayakkabıların bulunduğu alanda dolaşmasını sınırlayın. Görünür toprak ve kiri mekanik olarak temizleyin.
  • Pire saptandığında evdeki hayvanları ve çevreyi birlikte değerlendirin. Uygun ürün planını tür ve kiloya göre oluşturun.
  • Kedi ve köpeğinize çiğ et vermeyin. Avlanma, çiğ beslenme ve çiğ tatlı su canlılarına erişim varsa muayenede bunları belirtin.
  • Koruyucu hekimlik görüşmesinde dışkı kontrolünün, pire önlemlerinin ve gerekiyorsa kalp kurdu korumasının hangi aralıklarla yapılacağını birlikte belirleyin.

Sık sorulan sorular

Kedim ishal oldu. İç parazit olabilir mi?

Olabilir. Giardia, koksidiler ve bazı bağırsak kurtları ishal yapabilir. Mama değişikliği ve başka sindirim sistemi sorunları da benzer görünür. İshal tekrarlıyorsa, uzuyorsa veya hayvan yavruysa veteriner hekime başvurun. Kan, tekrarlayan kusma, belirgin halsizlik ya da su içememe varsa beklemeyin.

Kedim hiç dışarı çıkmıyor. İç parazit uygulaması gerekir mi?

Ev kedileri de risk değerlendirmesine alınır. Sahiplenilmeden önceki maruziyet, evdeki başka hayvanlar, pireler ve eve taşınan kir risk planına girer. Uygulama veya dışkı kontrolü sıklığı kedinin yaşam koşullarına göre belirlenir.

Kedi ve köpeklerde iç parazit aşısı kaç ayda bir yapılır?

Halk arasında “iç parazit aşısı” denen işlem antiparaziter ilaç uygulamasıdır. İlk uygulamada veya son uygulamanın üzerinden iki ayı geçmişse veteriner hekim, hedef parazit ve seçilen ürün uygunsa, 14 gün arayla iki doz planlayabilir. Dışkıda uygulama öncesinde ya da sonrasında kurt veya tenya halkaları görülürse bu bulguyu veteriner hekime bildirin. Uygulama sonrasında kurt görülmesi tedaviye yanıtın bir parçası da olabilir. Hekim, muayene ve gerekirse dışkı incelemesinden sonra uygun bir ürünle üç gün üst üste uygulama ve ardından 14. günde tekrar içeren bir plan seçebilir. Sonrasında, hayvanın riskine uygun bulunursa iki ayda bir düzenli uygulamaya geçilebilir.

Kedinizin iç parazit uygulamasını bugün yaptırdığınızı düşünün. Yarın antrede patisine bulaşan toprağı yalarken bulaştırıcı bir yumurta yutabilir. Birçok bağırsak kurdu ilacı, verildiği sırada hayvanda bulunan ve ilaca duyarlı olan parazit evrelerini hedefler. Aşıyla oluşan bağışıklık veya bazı dış parazit ürünlerinin uygulamalar arasındaki kalıcı etkisi gibi bir koruma beklenmez. İlk uygulama sırasında ilaca duyarlı olmayan bazı larvalar gelişimini sürdürebilir. Tekrarın amacı, bu larvaları ilaca duyarlı evreye ulaştıklarında hedefleyerek döngüyü kırmak ve çevreye yumurta saçılmasını azaltmaktır.

Düzenli uygulama, ertesi gün bile yeniden bulaş olabilmesine rağmen parazit yükünü kontrol altında tutmaya yardımcı olur. Koruyucu sağlık takvimi hakkında ayrıntıya kedi aşı programı ve köpek aşı programı yazılarımızdan ulaşabilirsiniz.

Kedimin veya köpeğimin dışkısında pirinç tanesi gibi şeyler var. Tenya mı?

Pirinç tanesine benzeyen, bazen hareketli parçalar tenya halkası olabilir. Kuyruk çevresini ve yatağını da kontrol edin. Fotoğraf veya örnek tanıya yardımcı olur. Tenya düşünülürse pire kontrolü de tedaviye eklenir.

Dışkıda kurt görmüyorum. Yine de parazit olabilir mi?

Evet. Birçok yumurta, kist ve larva çıplak gözle seçilemez. Bazı parazitler her dışkılamada saptanmaz. Veteriner hekim, ilk test negatif olsa bile belirtilere ve risklere göre tekrar örneği veya farklı bir test isteyebilir.

İç parazit insana bulaşır mı?

Bazı türler bulaşabilir. İnsan Toxocara yumurtalarını kirli toprak veya ellerden yutabilir. Bazı kancalı kurt larvaları deriden girebilir. Tenya için enfekte pireyi yutmak gerekir. Ekinokok yumurtaları, dışkıyla kirlenmiş tüylerden ele ve oradan ağza geçerek de bulaşabilir. Korunma adımları bu farklı yolları hedefler.

Kedi tüyü yutmak kist yapar mı? Halk arasında “tüy kisti” denilen şey nedir?

Hidatik kist, Echinococcus yumurtaları yutulduğunda gelişebilir. Tüyün rolü, dışkı veya kirli topraktan üzerine bulaşmış yumurtaları taşımaktır. Örneğin, yumurtayla kirlenmiş köpek tüyüne dokunduktan sonra yıkanmamış eli ağza götürmek bulaşa yol açabilir. Aynı risk yumurtayla kirlenmiş diğer yüzeyler, su ve gıda için de geçerlidir. Kistik ekinokokkozun başlıca yumurta kaynağı enfekte köpekler ve diğer uygun konaklardır. “Tüy kisti” gündelik bir ifadedir. Bir görüntüleme bulgusunun ne olduğunu belirlemek için tıbbi değerlendirme gerekir.

Hidatik kist akciğerde olur mu? Her akciğer kisti parazitten mi kaynaklanır?

Hidatik kist akciğerde gelişebilir. Karaciğer de sık yerleşim yeridir. Akciğerdeki kistik görüntülerin başka nedenleri de vardır. Tanı, kişinin maruziyet öyküsü ve görüntüleme bulguları üzerinden hekim tarafından değerlendirilir. Öksürük, göğüs ağrısı veya kanlı balgamla birlikte kist saptanmışsa değerlendirme geciktirilmemelidir.

İç parazit ilacı Giardia’ya, kalp kurduna veya göz kurduna da etki eder mi?

Ürünün etken maddesine ve hedef parazite göre değişir. Giardia için ayrı değerlendirme gerekir. Kalp kurdu koruyucusu, yerleşmiş kalp kurdu enfeksiyonunun tedavisinden farklı bir amaç taşır. Göz kurdu şüphesinde önce göz muayenesi yapılır.

İç parazit tedavisinden sonra yeniden bulaş olur mu?

Olabilir. Tenyada pireler, askaritlerde kontamine çevre, Giardia’da kirli yüzey ya da su yeniden maruziyet kaynağı olabilir. Tedaviye uygun çevre temizliğini ve veteriner hekimin önerdiği kontrol planını eklemek bu nedenle önemlidir.


Veteriner Hekim Miraç Gürbüz
Çeliktepe Veteriner Kliniği

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve veteriner hekim muayenesinin yerine geçmez.

Sorunuz mu var?

AI Asistan 7/24 yanıtlıyor.

← Tüm Yazılar