Muhabbet kuşlarında ağızdan yem veya sıvı gelmesi, sahiplerin en sık
endişelendiği belirtilerden biridir. Bununla birlikte görülen her yem
çıkarma davranışı hastalık anlamına gelmez. Kuşlar eşlerine, sevdikleri
bir oyuncağa veya aynaya kur davranışı sırasında kontrollü biçimde yem
çıkarabilir. Buna karşılık gerçek kusma; enfeksiyon, kursak hastalığı,
zehirlenme, yabancı cisim veya sindirim sistemiyle ilgili daha ciddi bir
sorunun belirtisi olabilir.
Kuşların hastalık belirtilerini uzun süre gizleyebilmesi nedeniyle
tekrarlayan kusma, halsizlik veya kilo kaybı “birkaç gün gözlemleyelim”
denilecek bir durum değildir. Özellikle küçük kuşlarda sıvı ve enerji
kaybı kısa sürede genel durumun bozulmasına yol açabilir.
Muhabbet
Kuşlarında Kusma ile Yem Çıkarma Aynı Şey midir?
Hayır. Davranışsal yem çıkarma ile gerçek kusma arasında bazı önemli
farklılıklar bulunur.
Davranışsal yem çıkarma
nasıl görünür?
Kur yapma veya bağlanma davranışında kuş genellikle canlı ve
hareketlidir. Başını ritmik biçimde öne arkaya hareket ettirir ve yemi
belirli bir hedefe; eşine, aynaya, oyuncağa ya da sahibine doğru
bırakır. Davranış çoğu zaman aynı kişi veya nesnenin yanında
tekrarlanır. Kuşun iştahı, dışkısı ve genel enerjisi genellikle
normaldir.
Gerçek kusma nasıl görünür?
Gerçek kusmada başın hızlı biçimde iki yana sallanması nedeniyle yem
ve sıvı kafes çevresine, baş tüylerine ve yüz bölgesine saçılabilir.
Kuşta kabarma, durgunluk, iştahsızlık, ıslak veya kirli baş tüyleri,
anormal dışkı ve kilo kaybı gibi başka belirtiler de görülebilir.
Bu iki durum yalnızca görüntüyle her zaman kesin olarak ayrılamaz.
Emin olunamıyorsa kuş veterineri muayenesi geciktirilmemelidir.
Muhabbet Kuşları Neden Kusar?
Kusma tek başına bir hastalık adı değil, birçok farklı problemin
ortak belirtisidir. Doğru tedavi için altta yatan nedenin belirlenmesi
gerekir.
Kursak mantarı ve Candida
çoğalması
Candida türleri, özellikle bağışıklığı zayıflayan, hijyen koşulları
yetersiz olan veya uzun süre uygunsuz antibiyotik kullanılan kuşlarda
aşırı çoğalabilir. Kusma veya yem çıkarma, kursağın geç boşalması, ağız
içinde beyaz plaklar, iştahsızlık ve kilo kaybı görülebilir.
Candida’nın kursakta tespit edilmesi tek başına her zaman hastalık
anlamına gelmez. Bulguların muayene ve gerekli laboratuvar
incelemeleriyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Muhabbet kuşlarında Candida enfeksiyonu hakkında daha ayrıntılı bilgi
için Muhabbet
Kuşlarında Kursak Mantarı: Belirtileri, Korunma ve Tedavi Yöntemleri
başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.
Bakteriyel sindirim
sistemi enfeksiyonları
Bazı bakteriyel enfeksiyonlarda kusmaya sulu veya renk değiştirmiş
dışkı, halsizlik, iştahsızlık ve hızlı kilo kaybı eşlik edebilir.
Rastgele antibiyotik kullanılması hem doğru tanıyı geciktirebilir hem de
sindirim sistemindeki mikroorganizma dengesini bozabilir.
Trikomonas ve diğer
paraziter hastalıklar
Trikomonas özellikle muhabbet kuşlarında salya artışı, yutma güçlüğü,
yem çıkarma ve kursak sorunlarına neden olabilir. Ağız veya boğazda
beyazımsı-sarı lezyonlar görülebilse de her vakada gözle fark edilen bir
lezyon bulunmayabilir.
Kursak
durgunluğu, tıkanıklık ve yabancı cisim
Kursak içeriğinin normal şekilde ilerlememesi; lif, oyuncak parçası,
uygun olmayan kafes tabanı, yoğun veya bozulmuş mama gibi maddelerle
ilişkili olabilir. Kursağın uzun süre dolu kalması, kötü koku, kusma,
iştahsızlık ve genel durumda bozulma görülebilir.
Zehirlenme ve tahriş edici
maddeler
Kurşun ve çinko gibi ağır metaller, bazı ev bitkileri, pestisitler,
temizlik ürünleri, dumanlar ve yanlış kullanılan ilaçlar kusmaya neden
olabilir. Zehirlenmelerde anormal dışkı, denge bozukluğu, titreme, nöbet
veya belirgin halsizlik gibi bulgular eşlik edebilir.
Karaciğer,
böbrek ve diğer sistemik hastalıklar
Sindirim sistemi dışında gelişen bazı metabolik veya organ
hastalıkları da kusma ve iştahsızlıkla kendini gösterebilir. Bu nedenle
yalnızca kursağa odaklanmak yerine kuşun genel durumu, kilosu, dışkısı
ve diğer sistemleri birlikte değerlendirilmelidir.
Hangi Belirtiler Acildir?
Aşağıdaki bulgulardan biri varsa aynı gün kuş veterinerine
başvurulması önerilir:
- Kusmanın tekrarlaması veya kuşun suyu dahi tutamaması
- Kabarma, gözleri kapatma, kafes tabanında durma veya belirgin
halsizlik - Nefes almada zorlanma, kuyruk sallayarak soluma veya ağız açık
solunum - Yem yememe, hızlı kilo kaybı veya göğüs kemiğinin
belirginleşmesi - Baş ve yüz tüylerinin kusmukla kirlenmesi
- Kursağın uzun süre dolu kalması, şişmesi veya kötü kokması
- Kanlı, siyah, çok sulu ya da belirgin renk değiştirmiş dışkı
- Titreme, denge kaybı, nöbet veya başka nörolojik belirtiler
- Metal, kimyasal, toksik bitki veya yabancı cisim yeme şüphesi
Kuş çok halsizse taşıma sırasında küçük, güvenli ve ılık tutulan bir
taşıma kutusu kullanılabilir. Ancak aşırı ısıtma yapılmamalıdır.
Veteriner Muayenesinde
Neler Yapılabilir?
Muayenede kuşun vücut ağırlığı ve kondisyonu, ağız içi, kursak,
solunum sistemi ve dışkısı değerlendirilir. Vakanın bulgularına göre
kursak içeriğinin mikroskobik incelemesi, Gram boyama veya kültür, dışkı
incelemesi, kan testleri ve radyografi gibi tetkikler gerekebilir.
Tanı yalnızca kusmanın görüntüsüne göre konulamaz. Enfeksiyon,
mantar, parazit, yabancı cisim ve toksik nedenlerin tedavileri
birbirinden farklıdır.
Evde Ne Yapılmalı, Neler
Yapılmamalıdır?
- Kuş sakin, cereyansız ve uygun sıcaklıktaki bir ortamda
tutulmalıdır. - Kusmanın zamanı, sıklığı, dışkı değişiklikleri ve olası madde teması
not edilmelidir. - Mümkünse davranış kısa bir videoya kaydedilmelidir.
- Kafesteki ayna veya kur davranışını tetikleyen oyuncak geçici olarak
çıkarılabilir. - Veteriner önerisi olmadan antibiyotik, mantar ilacı veya insan ilacı
verilmemelidir. - Zorla su veya yoğun mama verilmemelidir; solunum yoluna kaçma riski
vardır. - Kursağa evde masaj yapılmamalı ve kuş baş aşağı tutulmamalıdır.
Muhabbet Kuşlarında
Kusma Nasıl Önlenebilir?
Tüm vakalar önlenemese de düzenli kafes ve kap temizliği, taze ve
uygun besin kullanımı, toksik metal ve bitkilere erişimin engellenmesi,
yeni kuşların kontrollü şekilde sürüye katılması ve gereksiz ilaç
kullanımından kaçınılması riski azaltır. Kuşun haftada birkaç kez gram
hassasiyetindeki bir terazide tartılması, gözle fark edilmeyen kilo
kaybını erken yakalamaya yardımcı olur.
Muhabbet kuşları ve diğer evcil kuşlarda sindirim sistemi
problemlerinin değerlendirilmesi için kuş
ve egzotik hayvan veterinerliği hizmetimizden
yararlanabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Muhabbet kuşum
neden yediğini geri çıkarıyor?
Kur davranışı, kursak mantarı, bakteriyel veya paraziter enfeksiyon,
kursak durgunluğu, yabancı cisim, toksik madde teması ve bazı sistemik
hastalıklar yemin geri çıkarılmasına neden olabilir. Tekrarlayan
durumlarda neden muayene ve gerektiğinde laboratuvar incelemeleriyle
belirlenmelidir.
Muhabbet
kuşunun aynaya yem çıkarması normal mi?
Canlı, iştahlı ve dışkısı normal bir kuşun aynaya veya sevdiği
oyuncağa kontrollü biçimde yem çıkarması kur davranışı olabilir. Ancak
davranış sıklaşıyor, kuş zayıflıyor veya yem çevreye saçılıyorsa
hastalık olasılığı değerlendirilmelidir.
Kusan muhabbet kuşuna
evde ne verilir?
Tanı konulmadan ilaç veya zorla besleme uygulanmamalıdır. Kuş sakin
ve uygun sıcaklıkta tutulmalı, belirtiler kaydedilmeli ve özellikle
halsizlik, iştahsızlık veya tekrarlayan kusma varsa veteriner muayenesi
sağlanmalıdır.
Kursak mantarı kusmaya
neden olur mu?
Evet. Candida çoğalması kusma veya regürjitasyon, kursak boşalmasının
gecikmesi, ağızda beyaz plaklar, iştahsızlık ve kilo kaybına yol
açabilir. Kesin tanı için kursak içeriğinin değerlendirilmesi
gerekebilir.
Muhabbet kuşunda kusma
ne zaman acildir?
Tekrarlayan kusma; kabarma, halsizlik, nefes güçlüğü, yem yememe,
kilo kaybı, anormal dışkı, kursak şişliği veya nörolojik belirtilerle
birlikteyse acil değerlendirilmelidir.
Sonuç
Muhabbet kuşlarında yem çıkarma bazen davranışsal olsa da gerçek
kusma ciddi bir hastalığın ilk belirtisi olabilir. Belirtilerin
tekrarlaması veya kuşun genel durumunun bozulması halinde evde rastgele
tedavi uygulanmadan kuş veterinerine başvurulmalıdır.
Çeliktepe Veteriner Kliniği’nde muhabbet kuşları ve diğer evcil
kuşların kursak, sindirim sistemi ve genel sağlık problemleri veteriner
hekim değerlendirmesiyle ele alınmaktadır.
Yazar: Veteriner Hekim Miraç Gürbüz — Çeliktepe
Veteriner Kliniği
Editoryal not: Bu içerik genel bilgilendirme
amaçlıdır; muayene ve bireysel tedavinin yerine geçmez.
